Радзімыя вытокі Туронкаў — блакітнавокая азёрная Дзісеншчына. Там, на Мёршчыне і Браслаўшчыне, ёсць вёскі Пестуны і Дзянісы — дзедаўшчына і прадзедаўшчына Юркі Туронка. Адтуль паходзілі бацька Браніслаў, дзед Сцяпан — беззямельныя сяляне. Продкі па кудзелі, Марылі Рэшацянкі (1905-1983) — з лясной Беласточчыны, дзе ў вёсцы Рушчаны каля Харошчы апроч яе нарадзіліся яшчэ дзве сястры і тры браты.

Сам Юрка гадаваўся ў мястэчку Дукшты колішняга Свянцянскага павета, дзе асталявалася сям'я маладажонаў. У Дукштах нарадзіліся і малодшыя Туронкі: Андрэй і Міхась. Зрэшты, калі быць дакладным, усіх трох сыноў Марыля нараджала ў віленскай клініцы, куды ўладкаваць яе мужу-лекару не складала праблем. Аднак лічыцца, што нарадзіліся яны ў Дукштах, дзе ў тамтэйшым касцёле ўсе трое і ахрышчаныя.

Вільня ж прыйшла ў лёс Юрыя ў ваеннае ліхалецце, калі ў 1942 годзе, закончыўшы Дукштанскую пачатковую школу, увосень сіратою давялося ўладкоўвацца ў летувіскую Віленскую гімназію № 1. Дырэктар, колішні знаёмец бацькі, вызваліў Юрыя ад платы за навучанне. Потым была вучоба ў паваенных Беластоцкім і Ольштынскім ліцэях, у Шчэцінскай гандлёвай акадэміі і Варшаўскай галоўнай школе планавання і статыстыкі. Заканчваў яе ў 1952 г., працуючы ўжо ў сталіцы Польшчы ў ЦІЭХу — Цэнтралі па імпарце і экспарце хімікатаў. На пачатку 1956 г. перавёўся ў Польскую знешнегандлёвую палату, якая праз год распачала выданне перыёдыка «Замежныя рынкі» («Rynki Zagraniczne»). Там і адпрацаваў каля 40 гадоў: выйшаўшы на пенсію ў 1994 г., не кідаў супрацоўніцтва з «Замежнымі рынкамі», гэтаксама як і з Інстытутам славістыкі Польскай Акадэміі Навук.

Шлях Туронка-хіміка, эксперта па хімічных таварах, таксама не зусім быў ягоным (як дэлегат ад Польшчы ў 1964–1986 гадах Юрка Туронак удзельнічаў у працы Камітэта хімічнай прамысловасці Еўрапейскай эканамічнай камісіі ў Жэневе). Спадар Юры невясёла прызнаецца: «...гэта было не тое, чаго хацелася: у першым выпадку — механічная чыноўніцкая праца і ў другім — казкі пра сталінскія планы пераўтварэння прыроды... Мяне вабіла сур’ёзная даследчыцкая праца».

Пэўным адхланнем была грамадская чыннасць. Калі ў сярэдзіне 1950-х у СССР і яе саталітарным суседстве пацягнула паслясталінскай «адлігай», на беларускіх землях Польшчы, у Беластоку, узнікла Беларускае грамадска-культурнае таварыства. «І я звязаўся з гэтымі хлопцамі. 13 мая 1956 года быў заснаваны Варшаўскі аддзел БГКТ, і я адразу ўвайшоў у склад яго праўлення, а ў кастрычніку стаў старшынёю аддзела і быў ім аж да 1966 года».

Трэцяя квадра стагоддзя, ахвяраваная ў жыцці Юрыя Туронка на навукова-архіўную працу дзеля вывучэння гісторыі Беларусі, сталася для яго найбольш плённай. А хацелася б яшчэ гэтак працаваць і надалей! Кожная запаволенасць-замаруджанасць бачыцца недаравальна растрачаным імгненнем адзінададзенага Богам жыцця. Але, як ён сам прызнаецца ў адным з лістоў, на варштаце новыя тэмы — «пабачым, што атрымаецца...».

Туронак Юры :: Publikacje

Książka białoruska w II Rzeczypospolitej 1921-1939

Turonek Jerzy

W pracy niniejszej przedstawiono dzieje książki białoruskiej w Rzeczypospolitej Polskiej od 1921 do września 1939 r. W tym bez mała 19-letnim okresie do państwa polskiego należały obszary północno-wschodnie (województwa: nowogródzkie, poleskie i wschodnie części wileńskiego i białostockiego), zamieszkałe w przeważającym stopniu przez ludność białoruską. Przeznaczona dla tej ludności książka w języku ojczystym spełniała nie tylko zwykłą ... Więcej »

Białoruś pod okupacją niemiecką

Turonek Jerzy

Przedmiotem niniejszej rozprawy jest sytuacja na Białorusi pod okupacją hitlerowską (1941—1944). W niektórych aspektach nie różniła się ona od sytuacji na innych okupowanych obszarach Europy. Dotyczy to zwłaszcza nazistowskiego ludobójstwa typu ideologicznego, tj. eksterminacji głównie Żydów i politycznych przeciwników hitleryzmu. W zasadzie te same cele przyświecały okupantom przy wyzyskiwaniu potencjału ludzkiego i ekonomicznego dla p... Więcej »

Wacław Iwanowski i odrodzenie Białorusi

Turonek Jerzy

Z okazji powitania Nowego 1942 Roku Vacław Iwanowski pouczał swych młodych współpracowników w Mińsku: „Wilżne jest wynalezienie prochu, ale nie mniej ważna jest umiejętność jego wykorzystania". Za pomocą tego aforyzmu wskazywał, że realizacja idei nie ustępuje pod względem znaczenia samej idei. Był chemikiem - technologiem, znał się na tym nieźle. W ten sposób przekazywał własne doświadczenia. Wysuwając w 1902 r. postulat stworzeni... Więcej »

Białoruś pod okupacją niemiecką

Turonek Jerzy

Вацлаў Іваноўскі і адраджэньне Беларусі

Туронак Юры

Z nazwiskiem Jurija Turonka związane są badania najciekawszych i zabronionych tematów w historii współczesnej Białorusi. Jednym z najważniejszych kierunków jego dociekań są życiorysy ludzi, których w oficjalnej historii Białorusi po prostu nie ma, a jeśli nawet wspomina się o nich, to ogólnikowo lub niejako mimochodem. Jedną z takich niesłusznie pomijanych postaci jest Wacław Iwanowski. Nie bez kozery autor w tytule łączy jego nazwisko ... Więcej »»

Людзі СБМ

Туронак Юры

„Ludzie ZMB” Jerzy Turonek Związek Młodzieży Białoruskiej. Długo ten ruch młodzieżowy oceniano nieprzychylnie, klasyfikując jego poczynania jako współpracę z wrogiem, zdradę ojczyzny. Po rozpadzie imperium radzieckiego niektórzy badacze zaczęli mówić o nim jako, być może, najbardziej postępowym działaniu na Białorusi. Jednak historia nie może być tylko czarna lub biała. Tego czasami nie rozumieją niektórzy współcześni badacze. Należy... Więcej »»

Мадэрная гісторыя Беларусі

Туронак Юры

Zbiór publikacji znanego historyka białoruskiego jest znakomitym źródłem do poznania ciemnych i ukrywanych spraw i zdarzeń z historii Białorusi. Pracy badawczej Jerzego Turonka sprzyjał fakt, że mieszkał on i pracował w Polsce, z tego też wynika jego szczególne zainteresowanie Podlasiem i Białostocczyzną. Wyboru materiałów do publikacji dokonał sam autor według wartości naukowej prac. Wiele uwagi i miejsca poświęca on w opracowaniach pr... Więcej »»

Беларуская кніга пад нямецкім кантролем

Туронак Юры

Jerzy Turonek, Książka białoruska pod nadzorem niemieckim Władza niemiecka na Białorusi dość nieprzychylnie traktowała ruch narodowowyzwoleńczy. Po pierwsze w latach czterdziestych inteligencja białoruska była nieliczna i podzielona ( przyczyniły się do tego stalinizm i represje oraz idące w tysiące rozstrzeliwania). Po drugie, znaczna część inteligencji pochodziła z Rosji. Dlatego i wydawnictwa periodyczne, i książkowe były nieliczne... Więcej »»

Беларускі Гістарычны Агляд

Навуковы часопіс

Том 16 Сшытак 1(30)

* Афанасьеў Вячаслаў, Кандыд (да біяграфіі Міхаіла Зялёнкі) * Бон Томас, Доўгае парыванне са Сталіным, або Дзённік Яфіма Садоўскага * Грэбень Яўген, Злачыннасць у Беларусі ў гады нацысцкай акупацыі (1941-1944) * Зашкільняк Леанід, „Паверхі" і „лесвіцы" сучаснай украінскай гістарыяграфіі * Косман Марцэлі, Ян Серадыка (1928-2008), гісторык старапольскага парламентарызму і ВКЛ * Падалінскі Уладзімір, Палітычная элі... Więcej »

ARCHE

аналітыка • крытыка • эсэістыка • гісторыя • літаратура • палеміка • рэцэнзіі

02(03)1999

* Miensk siannia * Абвестkі. 1941–1944 * Адамчык Вячаслаў, Леанарда * Булгакаў Валерка, Правільны выбар * Голдгаген Дэніэл, Добраахвотныя памочнікі Гітлера. Звычайныя немцы й Галаkост * Екадумов Андрей, Великая отечественная: миф плюс история * ІСАЕНКА Уладзімір, Жыцьцё з галавою ў пятлі * Кадарэ Ісмаіл, Плач па Косаве * КІНАН ЭДВАРД Л., Расейсkія прэтэнзіі на рускую спадчыну * Л.Крывічанін (... Więcej »

Pierwsza Poprzednia [1-2] Następna Ostatnia